یکی از ترجمههای کهن قرآن کریم
ترجمه فارسی در این نسخه برای توضیح یا تفسیر آیات نیامده، بلکه بهعنوان برگردانی مستقیم و میانسطری از متن قرآن کریم ارائه شده است.
قرآن زعفرانی؛ کهنترین ترجمه فارسی کاملِ تاریخدار قرآن کریم
ترجمههای فارسی کهن قرآن کریم، تنها متونی دینی نیستند؛ آنها اسنادی زنده از تاریخ زبان، اندیشه، فرهنگ و هنر ایرانیاند. در این آثار میتوان ردپای تحول واژگان فارسی، شیوههای کهن نگارش، اختلاف قرائات، سنت خوشنویسی، تذهیب، کتابآرایی و فهم قرآنی در ایران کهن را مشاهده کرد.
در میان این آثار، قرآن زعفرانی جایگاهی ویژه دارد؛ زیرا نسخهای کامل، تاریخدار و دارای ترجمه فارسی است که در سال ۵۴۶ هجری قمری کتابت شده و از مهمترین نمونههای باقیمانده از سنت ترجمه قرآن در سدههای نخستین زبان فارسی به شمار میآید.
چرا قرآن زعفرانی اهمیت دارد؟
قرآن زعفرانی فراتر از یک نسخه خطی ارزشمند است. این اثر، پلی میان تاریخ قرآننویسی، زبان فارسی و هنر کتابآرایی دوره سلجوقی است. ترجمه فارسی آن، بهصورت میانسطری و تنها با هدف برگردان آیات افزوده شده؛ نه شرح است، نه تفسیر، بلکه تلاشی دقیق برای انتقال معنای آیات به زبان فارسی کهن. همین ویژگی، قرآن زعفرانی را به منبعی مهم برای پژوهشگران زبان و ادبیات فارسی، مطالعات قرآنی، نسخهشناسی، تاریخ خوشنویسی و هنر اسلامی تبدیل کرده است.
سندی ارزشمند برای زبان فارسی
این اثر حاوی واژگان کهن، ساختارهای دستوری، شیوههای املایی و نشانههایی از تحول زبان فارسی در سدههای میانی است.
نمونهای از هنر دوره سلجوقی
از منظر خوشنویسی، تذهیب و تزئینات متن، قرآن زعفرانی نمونهای مهم از سنت کتابآرایی در عصر سلجوقیان به شمار میرود.
نسخهای فراموششده، دوباره در برابر نگاه پژوهشگران
در موزه رضا عباسی تهران، نسخهای از قرآن کریم به شماره ۵۵۱ نگهداری میشود که تا مدتها کمتر مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته بود. این نسخه کامل قرآن کریم، همراه با ترجمه فارسی، در سال ۵۴۶ هجری قمری به دست ابوالفخر بن ابیالفضل الزعفرانی کتابت شده است.
آنچه این نسخه را برجسته میکند، کاملبودن، تاریخدار بودن و برخورداری از ترجمه فارسی است؛ ویژگیهایی که قرآن زعفرانی را در میان ترجمههای کهن قرآن کریم، به اثری ممتاز و کمنظیر تبدیل میکند.
ترجمهای که زبان فارسی کهن را زنده میکند
ترجمه قرآن زعفرانی، با وجود پیوند آشکار با سنت ترجمههای قرآنی سدههای چهارم تا ششم هجری، از روانی و انسجام بیشتری نسبت به برخی از نمونههای کهن برخوردار است. این ترجمه بیش از همه با تفسیر سورآبادی نسبت دارد و میتوان آن را نوعی بازسازی، پالایش و استخراج ترجمهای خالص از آن سنت تفسیری دانست.
از همین رو، قرآن زعفرانی برای پژوهشگرانی که به تاریخ ترجمه قرآن، نثر فارسی، ریشهشناسی واژگان، گویشهای کهن و ساختارهای نحوی زبان فارسی علاقهمندند، اثری بسیار مهم و قابل استناد است.
انتشار دوباره یک اثر گرانقدر
اکنون نشر فرهنگ سیادت افتخار دارد این قرآن نفیس و ارزشمند را، به صوابدید دکتر محمدجواد فریدزاده و با سرمایهگذاری مجموعه سیادت منتشر کند؛ مجموعهای دانشبنیان و فعال در زمینههایی همچون بیوتکنولوژی، مهندسی و هوش مصنوعی.
این اثر با تصحیح و تعلیق دکتر مرتضی کریمینیا، پژوهشگر برجسته مطالعات قرآنی، آماده انتشار شده است؛ پژوهشگری که پیشتر نیز با چاپ و معرفی آثار مهمی چون مصحف مشهد رضوی، نقشی اثرگذار در بازشناسی میراث قرآنی ایران داشته است.
قرآن زعفرانی، تقدیم میشود به علاقهمندان قرآن کریم، زبان فارسی، نسخههای خطی، هنر اسلامی و تاریخ فرهنگ ایران.
